TÜRKİYE'NİN VOLKANİK DAĞLARI

TÜRKİYE’NİN DAĞLARITürkiye'deki Dağlar ile İlgili Tablo  Türkiye’de dağ çok geniş bir alan kaplar. Dağ; çevresine göre 500m. Ve daha yüksek kabarıklıklardır. Bazıları tek bulunurken bazıları da sıradağlar şeklindedirlar.
Oluşumlarına göre dağlar ikiye ayrılır.

Türkiye'deki Dağlar ile İlgili Tablo

 

YANAR DAĞLAR:
Yanardağlar, yeraltındaki ergimiş kayaların ,kaya parçalarının ve gazların yerkabuğundaki açıklıklardan püskürdüğü oluşumlardır.Art arda olan püskürmeler sonucunda maddelerin üst üste yığılmasıyla ortaya çıkan yükseltiler de aynı biçimde adlandırılır.Yüzeye çıkan ergimiş durumdaki maddeler zamanla katılaşarak volkanik kayaları oluşturur .Depremler gibi yanardağların da çoğu levha sınırlarına yakın yerlerde bulunur.Öte yandan, nasıl ki, levha sınırlarına uzak yerlerde de zaman zaman deprem olursa, bazı yanardağlar da levhaların iç bölümlerinde bulunur. Yayılma Sırtları: Okyanus dibinde. İki levhanın birbirinden uzaklaşmakta olduğu sınırda ,okyanus ortası sırtları ya da yayılma sırtları adı verilen yanardağlardan oluşan sıra dağlar vardır.Levha birbirinden ayrıldıklarında astenosfer üzerindeki basınç azalır.Bunun sonucunda, levha sınırının altında bulunan katı durumdaki minareler tanecikleri ergiyerek magmaya dönüşür.Yükselmeye başlayan yeni magmanın çoğu levha kenarlarında katılaşıp kalır, yüzeye ulaşan bölümü ise okyanus tabanında yanardağlar oluşturur. “Plastik” Kayalar: Bilim adamları, astenosferi genellikle “plastik” olarak tanımlarlar.Bunun nedeni, astenosferin büyük bir bölümün yumuşsak olmasına karşın , sıvıdan çok küçük miktarlarda magma bulunan katı mineral taneciklerinden oluştuğunu düşünüyorlar.Astenosferdeki sıcaklığın , minerallerin çoğunu ergitmeye yetecek kadar yüksek olmasına karşın ,üsteki litosfer katmanın neden olduğu yoğun basınç bunu engeller. Dalma-Batma Bölgesi Yanardağları: Yanardağlar, iki levhanın çarpışması sonucu birinin diğeri altına daldığı levha sınırlarında oluşur.Dalan levha, 100-200 km derinlikte bulunan ve dalma-batma bölgesi adı verilen bölgede ergimeye başlar ve magmaya dönüşür.Bu magma, levhanın üzerinde biriken tortullar ve ergimiş durumdaki okyanusal litosferden oluşur.Magma ,tortullarla birlikte yerin derinliklerine çekilen su içerir.Oluşan yeni magma ,çatlaklardan geçerek yüzeye püskürür ve üstteki levhanın üzerinde yanardağların oluşuma yol açar.Bu çatlaklar ,levhaların hareketi sonucunda oluşur.Üstteki levhanın okyanusal litosfer levhası olması durumunda ,yanardağların su yüzeyinin üzerinde kalan bölümleri bir dizi volkanik ada oluşturur. Magma: Magma, ergimiş durumdaki değişik mineraller ve bazı mineral kristallerinde oluşan lapa benzeri, yoğun bir sıvıdır.Kıvamı, su ve buz kristalleri içeren yarı erimiş durumdaki kar gibidir.Bilim adamları ,magmanın büyük çoğunluğunun astenosferde bulunmakla birlikte bir bölümünün de alt mantonun bazı bölgelerinde geldiğini düşünüyorlar. Sıcak Noktalar: Birçok yanardağın oluşumunun levha sınırlarındaki hareketle bağlantılı olmasına karşın bazıları bu sınırlara uzak yerlerde ortaya çıkabilir.Bu yanardağların ”sıcak noktalar” olarak adlandırılan olağanüstü sıcak bölgelerin varlığı sonucunda oluştukları düşünülüyor. Bilim adamları, sıcak noktaların astenosfer ve alt mantoda bulunduğu varsayılıyor.Sıcak noktalarda, ısı akımlarının mantonun içinden geçerek yükseldiği tahmin ediliyor.Bu olağanüstü ısının basıncın etkisini ortadan kaldırılması sonucunda da magma oluşur.Yüzeye doğru çıkan magma, litosferden geçiş sırasında, yolunun üzerindeki kaya kütlelerini ergiterek kendisine yol açar.Magmanın yüzeye çıktığı yerlerde zamanla yanardağlar oluşur.           YANARDAĞ PÜSKÜRMELERİ: Magmanın yerkabuğundan yükselerek yüzeye çıkmasına yanardağ püskürmesi adı verilir.Yanardağ bir kez oluştuktan sonra yeraltından magma geldiği sürece püskürmeler devam eder.İki püskürme arasında onlarca, yüzlerce, hatta binlerce yıl geçbilir. Magma Yükselişi: Astenosferdeki magma, ancak yeterince büyük bir “kabarcık”oluşturacak biçimde biriktiği zaman litosfere doğru yükselir.Magmanın yükselmesine yol açan süreç, bozuk bir musluktan suyun damlamasına(ancak ters yönde) benzer.Bozuk bir muslukta su sürekli biçimde musluğun ağzında birikir fakat damla halinde düşmesi ancak yeterli ağırlığa ulaşması ile gerçekleşir.Magma da yeraltında yeterli derecede biriktiğinde ve yoğunluğu çevresindeki kaya kütlelerinden daha düşük olduğunda yukarı doğru çıkmaya başlar.Çoğu yanardağın altında (yerkabuğunun içinde ya da altında) magmanın biriktiği bir magma odası vardır. Yanardağın Altı: Magma odası il yanardağın yüzeyi arasında kanal ya da baca olarak adlandırılan genişlemiş çatlaklar bulunur.Bunlar bir önceki patlamalardan arta kalan katılaşmış magma ile doludur.


1-Orojenik Hareketlerle Oluşan Dağlar:


Orojenez dağ oluşumu demektir. Yan basınçla sıkışan yerkabuğu plakaları kıvrılarak yada kırılarak engebe kazanır ve sıradağlar oluşur. Ülkemizde orojenez iki şekilde görülür. A) Kıvrılma ile B) Kırılma ile

A) Kıvrım Dağları: Orojenez sonucu esnek tabakalar kıvrılarak yükselir ve sıradağlar oluşturur. Ülkemizdeki dağlar Alp-Himalaya orojenezi sonucu oluşmuştur. Kuzey Anadolu ve Toros Dağları bu şekilde oluşmuştur.

Kıvrılma sonucu yüksekte kalan kubbemsi kısımlara Antiklinal, alçakta kalan çanaksı yapıya ise Senklinal denir. Bu oluşumda da bazen kırılmalar dolayısıyla senklinaller boyunca fay hatları oluşabilir. Ülkemizi K.Anadolu

B)
Kırık Dağları: Orojenez sonucu sert tabakalar kıvrılmaz kırılır. Böylece yükselen kısımlar (Horst) sıradağları oluştururken, Alçalan kısımlar Çöküntü ovalarını (Graben) oluştururlar. Horst ve Grabenler arasında ise kırıklar (Fay Hatları) bulunur. Bu yüzden buralar hem deprem alanlarıdır hem de kaplıca kaynaklarının sık görüldüğü yerlerdir. Ege bölgesinde kıyıya dik uzanan dağlar bu şekilde oluşmuşlardır

2- Volkanizma ile Oluşan Dağlar

Orojenik kökenli olmayan dağlardır.Yerin derinliklerindeki mağmanın yerkabuğunun zayıf ve çatlak kısımlarından yer üstüne çıkmasıyla oluşan genelde tek dağlardan ibaret olan dağlardır.
Volkanik sahalar mineralce zengindir. O yüzden tarım arazileri de çok verimlidir. Ayrıca maden bakımından da zengin alanlardır.Bu dağların oluşumu 3.jeolojik zamanda başlamış ve 4.jeolojik zamanda tamamlanmıştır.

 

 

Yer altından çıkan mağmanın bir kısmı çevreye yayılarak volkanik araziyi oluşturur.Bir kısmı ise,çıkış noktasının etrafında birikerek koni şeklinde yükselerek volkan konilerini oluşturur.

 Türkiye’de volkanik dağlar iki yerde kümelenmiştir.

  • Van Gölü kuzeyi
  • Tuz Gölü doğusu ve kuzeyi

  Ayrıca Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki Karacadag ve Ege Bölgesi’ndeki Kula çevresinde volkan konileri vardır.

   Volkanizma ile Oluşan Dağlar:

 

Türkiyedeki volkanik dağlar
Marmara Bölgesi Uludağ
G.Doğu Anadolu Bölgesi
Karacadağ
Karadeniz Bölgesi Köroğlu Dağları
Akdeniz Bölgesi Hassa Bölgesi (Hatay)
Ege Bölgesi Kula Tepeleri (En genç)
Doğu Anadolu Bölgesi
Ağrı Tendürek Nemrut, Süphan Dağları
İç Anadolu Bölgesi Erciyes, Melendiz Hasandağ Karacadağ,

 

 

ULUDAĞ: Uludağ, Olimpos Dağı olarak da bilinir. Bursa ili sınırları içinde, 2.543 m yüksekliği ile Türkiye'nin en büyük kış ve doğa sporları merkezi olan dağdır. Marmara Bölgesinin en yüksek dağı. Kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanan Uludağ'ın uzunluğu 40 km'yi bulur. Genişliği ise 15-20 km'dir. Etrafındaki çöküntü sahalarının cevresinde yükselen Uludağ'da tabakalar arasında yer yer maden ve maden damar yataklarına rastlanmaktadır. Türkiye'nin önemli volfram yatakları buradadır. Uludağ modern dağ tesisleri, teleferiği Bursa'nın hemen yanında olması ile dağ ve kış turizminin merkezi olmuştur.Türkiyenin en büyük kayak merkezidir.Yol durumunun uygunluğu, her mevsim kar bulunması, eşsiz manzaraları buraya turist çekmektedir. Dağın doruk noktasından açık havada İstanbul, Marmara ve civar yakın yerlerin görünmesi buraya ayrı bir özellik vermektedir.

 

 

 

 

 

 

 

   

 

  

 

 

 

 

 

TENDÜREK DAĞI:Van Gölü’nün kuzeydoğusunda bulunur.Yüksekliği 3500 metreyi aşar.Kuzey güney doğrultusunda elips şeklinde yükselen bir kalkana benzemektedir.Tendürek Dağı’nın krateri içinde bir göl bulunmaktadır.Bu dağdan çıkan lavların püskürme şekli bu dağın genç olduğunu göstermektedir.

 

 

 

 

 

 

 

SÜPHAN DAĞI:Van Gölü’nün kuzeyinde yer alır.4058 metre ile ülkemizin Büyük Ağrı(5137 m)Buzul (4168m)dağından sonra üçüncü yüksek dağıdır.Birden çok konisi olan dağın esas yapısını andezit,bazalt,tüf ve küller oluşturmaktadır.Dağın doruk kısmında geniş bir kaldera,kalderanın yamacında ise buzul bulunmaktadır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HASAN DAĞI:Aksaray’ın güneyinde bulunana tipik bir volkan konisidir.Hasan Dağı birkaç safha halinde püskürmüştür.Üçüncü zamanın sonu ile dördüncü zamanın başlarında andezit bileşiminde asit lavlar püskürmüş,bunu takip eden safhada akıcı (bazik) lavlar yayılmıştır.Bunun sonucunda kraterler oluşmuştur.Bu dağın yükseltisi 3.000m ‘dir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ERCİYES DAĞI:Orta Anadolu’nun en yüksek dağı olan Erciyes Dağı’nın zirvesi uzaktan bir kubbeye benzer. BU dağın iki zirvesi vardır.Büyük Erciyes (kuzu yatağı) zirvesi 3917 m’dir.Küçük Erciyes zirvesi 3770 m olmakla beraber Erciyes kütlesinin çapı 72 km ve 3800 km alnı kaplar.  Birkaç aşamadan oluşan dağların yamaçlarında çok sayıda koni vardır.Erciyes Dağı’nın zirvesinde buzul bulunmaktadır.

 

 

 

 

AĞRI DAĞI: Ağrı dağı 5165 metrelik rakımıyla, Anadolu Yarımadasının en yüksek doruğudur. Dağın doruğunda bir örtü buzulu vardır. Doğu yüzünde Serdarbulak yaylası ve 3896 m. yükseklikteki Küçük Ağrı Dağı yer alır. Türkiye'nin en büyük dağı olan Ağrı Dağı jeolojik konumu ve Büyük Tufan’dan

sonra Nuh’un gemisine ev sahipliği yapması dolayısıyla efsanevi özelliği olan bir dağdır.

 

NEMRUT DAĞI:Bu dağ özelliği bakımından diğer volkan dağlarından farklıdır.Van    Gölü’nün batısında bulunana bu volkan konisi bu volkan konisi bu gölün oluşumunu sağlamıştır.Bu dağdan çıkan lavların akması ve bu lavların soğumasıyla setler oluşmuştur.Biriken suların önünün kapanmasıyla bugünkü Van Gölü’nü oluşturmuştur.Nemrut Dağı ilk oluştuğu zaman bugünkünden daha yüksekti.Daha sonraki bu dağın doruk kısmı parçalanarak yok olmuştur.Bundan sonra meydana gelen çökme ile dağın doruğunda büyük bir çukurluk(kaldera) oluşmuştur.Bu çukurluğa suların birikmesiyle göl meydana gelmiştir.

 

 

 

 

 

 

 

 

         Yerin derinliklerindeki mağmanın yerkabuğunun zayıf ve çatlak kısımlarından yer üstüne çıkmasıyla oluşan genelde tek dağlardan ibaret olan dağlardır.

         Not: Volkanik sahalar mineralce zengindir. O yüzden tarım arazileri de çok verimlidir. Ayrıca maden bakımından da zengin alanlardır.

 

        Türkiyedeki volkanik dağlar;

        Marmara Bölgesi : Uludağ image005.gif (5857 bytes)

        G.Doğu Anadolu Bölgesi : Karacadağ

        Karadeniz Bölgesi : Köroğlu Dağları

        Akdeniz Bölgesi : Hassa Bölgesi (Hatay)

        Ege Bölgesi : Kula Tepeleri (En genç)

        Doğu Anadolu Bölgesi : Ağrı ,Tendürek, Nemrut, Süphan Dağları

        İç Anadolu Bölgesi : Erciyes, Melendiz, Hasandağ, Karadağ, Karacadağ.  

TÜRKİYE'DEKİ DAĞLARIN DAĞILIŞI        Kuzey Anadolu Dağları: Karadeniz kıyısı boyunca uzanan sıradağların kapladığı alana Kuzey Anadolu Dağları denir. Doğuda Rize Dağları (Kaçkar Tepesi 3937m) ortada Canik dağları, batıda İsfendiyar Dağları vardır. 2.sırada yçne doğudan, Mescid, Kop, Ilgaz ve Köroğlu dağları bulunur.  Alp-Himalaya sisteminin kuzey kanadını oluşturur. Kocaeli Yarımadasından Gürcistan’a kadar uzanır. Bu uzanış boyunca dağlar Batı Karadeniz’de yükselir Orta Karadeniz’de 1000m. lere alçalır D.Karadeniz’de  ise tekrar yükselerek 3000 m. nin üstüne çıkar.

image006.gif (28911 bytes)

        K.Anadolu Dağları kıyıya paralel uzanırlar. Bu yüzden bol yağış alan kıyı kesimde fındık, çay gibi mono kültür ürünler yetiştirilir. Ayrıca ormanlarında sık olmasını sağlar. 

        Güney Anadolu Dağları: Alp sisteminin güney koludur. Toros Dağları da denir. Girit ve Rodos Adalarından başlar İran’a kadar uzanır. Batı, Orta ve Güneydoğu Toroslar olarak üç bölüme ayrılırlar. Batı Toroslar Antalya Körfezi'nin iki yanında uzanırlar. Göller Bölgesi'ni içine alırlar. Orta Toroslar ise Adana yöresini  batı, kuzey ve doğudan çevirirler. Güneydoğu Toroslar da  İskenderun Körfezi'nden başlar bir yay çizerek Van Gölü'nün güneyinden Hakkari'ye ulaşırlar. Bu dağlar özellikle Taşeli Yarımadası karstik arazilerden oluşmuştur. Bir sürü karstik şekle rastlanır.

image007.gif (18795 bytes)

        Batı Anadolu Dağları: Kıyılarda ve iç batı kısımda olarak iki bölümde ele alabiliriz. Madra, Yunt, Aydın, Menteşe dağları kıyıda, Türkmen ve Emir dağları, Murat Dağ iç kısımlardadır. Marmara Bölgesi'nde dağlar azdır. Daha çok verimli ovalar vardır. Kaz dağları, Uludağ, Yıldız dağları ve Tekirdağ en bilinenleridir.

        Kırıklı yapıda olduklarından horstlar şeklinde oluşmuşlardır. Aralarında ise Grabenler yani çöküntü ovaları uzanır. Denize dik uzandıkları için;

·  İç kısımlara ulaşımı zorlaştırmazlar.

·  Kıyıların çok girintili  çıkıntılı olmasını sağlamıştır.

·  İklimin iç kısımlara kadar girebilmesini sağlamış. Bu da tarımı olumlu etkilemiştir.

BAF.gif (4170 bytes)

      İç Anadolu Dağları: İç kısımlar daha çok yüksek yaylalarla çevrilidir. Burada tek dağlar, volkanlar ve yüksek ovalar vardır.

      Elmadağ, Akdağlar, Tecer, Erciyas, Karacadağ, en belli başlılarıdır. Cihanbeyli, Bozok, Obruk, Uzunyayla İç Anadolu'nun büyük platolarıdır.

      Doğu Anadolu Dağları:Burası yurdumuzun en yüksek ve engebeli bölgesidir. ortalama yükseklik  2000 metreyi geçer. Tekdağlar, sıradağlar, sönmüş volkanlar ve yüksek ovalar vardır.

      Munzur Dağları, Palandöken ve Bingöl Dağları, allahüekber dağları, Erzurum-Kars platosu bölgeyi kaplar. Türkiye'nin en yüksek dağı olan Ağrı ve Küçük Ağrı buradadır. Yükseklikleri 5137-5165 metreyi bulur. Tendürek, Süphan Nemrut ünlü sönmüş volkanlardır.

        Dağların Ekonomiye Etkileri

Olumlu Etkileri

  • Kıyı kesimleri iç bölgelerden ayırarak kıyıların yağışlı iç kısımları karasal olmasını sağlamış Bu durum mevsim çeşitliliğine neden olmuştur. Bu durumda tarımsal ürün çeşitliliğine imkan sağlar.

  • K.A.D.’da gür ormanlar oluşmuştur.

  • Dağlar akarsuların su deposudur.

  • Yaban hayatının yaşama alanlarıdır.

  • Yer altı kaynaklarının temel depo alanlarıdır.

  • Avcılık,Dağ Sporları ve Kış Turizmine imkan sağlarlar.

  •  Yaylacılık faaliyetleri ile hayvancılığı destekler.

Olumsuz Etkileri

  • Ulaşımı zorlaştırır. Yol yapım maliyetlerini arttırır.

  • Heyelanların fazla olduğu yerlerde can ve mal kayıplarına neden olurlar.

  • Tarım ve Yerleşme alanlarının sınırlanmasına neden olur

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !